Özellikle kış aylarının çetin geçtiği Van’da geçmişte hemen her köyde kullanılan tezekler, günümüzde kömür ve diğer yakıtların yaygınlaşmasıyla eski önemini büyük ölçüde kaybetti. Ancak Emek Mahallesi’nde bazı vatandaşlar, geleneksel yöntemi yıllardır yaşatmaya devam ediyor.
Tezekler özenle dizilip üzeri sıvanıyor
Mahalle sakinleri tarafından hazırlanan tezekler, belirli bir düzen içerisinde üst üste bırakılarak büyük yapılar oluşturuluyor. Yapıların iç kısmı kurutulmuş tezeklerle doldurulurken, dış yüzeyi ise inek gübresiyle sıvanarak sağlamlaştırılıyor. Ortaya çıkan yapılar, şekilleri nedeniyle uzaktan bakıldığında Mısır Piramitlerini andırıyor.
Tezeklerin tamamen kurumasının ardından kış aylarında ihtiyaç oldukça yapının küçük bölümünden çıkarılarak kullanılıyor. Mahalle sakinleri, bu yöntem sayesinde hem yakacaklarını uzun süre muhafaza ediyor hem de kış boyunca ihtiyaç duydukları yakıta kolaylıkla ulaşıyor.
Kışın ısınmada, tandırda ve yemek yapımında kullanılıyor
Geçmişte bölgedeki vatandaşların temel yakacaklarından biri olan tezek, kömür kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte günlük hayattaki önemini yitirdi. Buna rağmen Emek Mahallesi’nde tezek, özellikle tandır kültürünün yaşatılmasında kullanılmaya devam ediyor.
Mahalle sakinleri, kurutulmuş tezekleri kış aylarında tandır yakmak, ekmek pişirmek ve yemek yapmak için kullanıyor. Tezeklerin yavaş yanması ve uzun süre ısı vermesi, tandırda kullanımını da kolaylaştırıyor.
Mahalle sakinlerinden biri, tezek yapımının uzun yıllardır aile büyüklerinden öğrenilerek sürdürüldüğünü belirterek, “Eskiden tezek bizim için çok değerliydi. Kışın hem ısınmak hem de yemek ve ekmek yapmak için tezek yakardık. Kömürün kullanılmaya başlanmasıyla birlikte tezeğe olan ihtiyaç azaldı. Ancak biz tandırda ekmek yaparken hâlâ tezek kullanıyoruz. Bu aynı zamanda geçmişten kalan bir geleneğimiz” dedi.
Bir başka mahalle sakini ise tezeklerin hazırlanmasının zahmetli bir iş olduğunu ifade ederek, “Tezekleri yaz aylarında hazırlayıp güneşte kurutuyoruz. Daha sonra üst üste dizerek kış için muhafaza ediyoruz. Kışın ihtiyacımız oldukça küçük bölümünden çıkarıp kullanıyoruz. Eskiden herkes bunu yapardı, şimdi ise bu geleneği sürdürenlerin sayısı azaldı” diye konuştu.
Geleneksel yöntem gelecek kuşaklara aktarılıyor
Emek Mahallesi’nde yıllardır sürdürülen tezek yapımı, yalnızca yakacak hazırlama yöntemi değil, aynı zamanda bölgenin kırsal yaşam kültürünün bir yansıması olarak dikkat çekiyor. Hayvancılığın yaygın olduğu bölgede hayvan gübresinin değerlendirilerek yakacağa dönüştürülmesi, geçmişten günümüze aktarılan geleneksel yöntemlerden biri olarak varlığını sürdürüyor.
Kış hazırlıkları kapsamında oluşturulan tezek yapıları, bugün eskiye göre daha az kullanılsa da Emek Mahallesi’nde geleneksel yaşamın izlerini taşıyan dikkat çekici görüntüler oluşturuyor.
